Wanneer moet AI beslissen en wanneer moet
Komen mensen in actie?
Kunstmatige intelligentie (AI) is meer geworden dan alleen een digitale helper. Het beïnvloedt nu, en in sommige gevallen makenbeslissingen die gevolgen hebben voor mensen, bedrijven en zelfs overheden.
Van wervingsplatforms die sollicitanten rangschikken tot algoritmen die financiële risico's signaleren: AI is verweven in de dagelijkse besluitvorming.
Maar naarmate de automatisering zich verspreidt, komt één vraag steeds terug: Hoeveel controle moeten we aan machines geven?
De belofte van geautomatiseerde beslissingen
De voordelen zijn onmiskenbaar. AI-systemen kunnen enorme hoeveelheden data in seconden verwerken, patronen detecteren die voor mensen onzichtbaar zijn en repetitief werk met indrukwekkende consistentie uitvoeren.
Op gebieden als fraudedetectie, klantenservice of documentbeoordeling kan AI tijd besparen, fouten verminderen en zelfs de eerlijkheid verbeteren door emotionele vooroordelen weg te nemen.
Automatisering is vooral krachtig wanneer beslissingen voornamelijk op data gebaseerd zijn. Bijvoorbeeld bij het scannen van grote hoeveelheden compliancedocumenten op ontbrekende handtekeningen of inconsistenties. In die gevallen vervangt AI het menselijk denken niet; het versterkt Het.
Het risico van blind vertrouwen
Maar automatisering kan ook een vals gevoel van vertrouwen creëren. AI begrijpt geen betekenis of intentie. Het voorspelt simpelweg wat er waarschijnlijk gaat gebeuren op basis van patronen in de trainingsdata.
Dat betekent dat de context verkeerd kan worden geïnterpreteerd, nuances over het hoofd kunnen worden gezien of resultaten kunnen produceren die kloppen maar in werkelijkheid niet kloppen.
Wanneer AI een aanbeveling doet voor een nieuwe baan of iemand als "risicovol" markeert, baseert het model zich mogelijk op bevooroordeelde historische gegevens. Als voormalige leidinggevenden bijvoorbeeld voornamelijk mannen waren, kan het model onbedoeld leren leiderschap te associëren met een mannelijk taalgebruik. En is het niet zo dat je in de meeste gevallen niet weet hoe of met welke gegevens de AI is getraind?
Een andere valkuil schuilt in de bron en frequentie van de data waarop het systeem vertrouwt. Algoritmes hebben de neiging om informatie naar boven te halen die het vaakst in de trainingsset voorkomt. Dit betekent dat als onjuiste of misleidende content online vaker voorkomt dan betrouwbare feiten, de AI de onjuiste content als waarheid kan beschouwen, simpelweg omdat deze vaker is aangetroffen.
En omdat AI-resultaten vaak met gezag en precisie worden geleverd, hebben mensen de neiging er te veel vertrouwen in te hebben. Dit fenomeen staat bekend als 'automation bias'.
Menselijk toezicht is niet optioneel
Daarom legt de EU AI-wet zoveel nadruk op menselijk toezicht, met name bij toepassingen met een hoog risico.
Menselijke betrokkenheid betekent meer dan alleen op 'goedkeuren' drukken. Het vereist voortdurende monitoring, inzicht in hoe het systeem werkt en de mogelijkheid om in te grijpen wanneer nodig.
Effectief toezicht stelt drie belangrijke vragen:
- Kan de mens begrijpen waarom de AI deze beslissing heeft genomen?
- Kunnen ze het aanvechten of terugdraaien als er iets niet klopt?
- Is iemand duidelijk verantwoordelijk voor de uitkomst?
Als het antwoord op één van deze vragen 'nee' is, dan voldoet het proces niet aan de regels en is het, nog belangrijker, niet veilig.
De juiste balans vinden
Niet elke beslissing brengt hetzelfde risico met zich mee. De beste aanpak is om het niveau van menselijke controle naar de potentiële impact:
- Automatisering met een laag risico: Routinetaken zoals documentopmaak, e-mails sorteren of tekst samenvatten. Volledige automatisering is hier prima; mensen hoeven alleen steekproefsgewijs de resultaten te controleren.
- Automatisering met gemiddeld risico: Taken die van invloed zijn op interne processen, zoals het opstellen van contracten of het schrijven van compliance-samenvattingen. De resultaten moeten door mensen worden beoordeeld en goedgekeurd.
- Automatisering met een hoog risico: Beslissingen met juridische, financiële of ethische gevolgen, zoals het goedkeuren van leningen, het aannemen van personeel of het beoordelen van nalevingsovertredingen. Mensen moeten de volledige controle houden.
Deze gelaagde aanpak voorkomt dat er te veel wordt vertrouwd op AI, terwijl de sterke punten ervan toch worden benut.
Waarom de menselijke rol nog steeds belangrijk is
AI is krachtig in het vinden van patronen, maar kan nog geen waarden wegen, cultuur interpreteren of rechtvaardigheid begrijpen. AI kan analyseren wat mogelijk is, maar alleen mensen kunnen beslissen wat juist is.
Met andere woorden: AI kan antwoorden “Kunnen we dit doen?”, maar niet "Zullen we dat doen?"
Menselijk oordeel brengt empathie, ethiek en verantwoordelijkheidsgevoel met zich mee. De kwaliteiten die besluitvorming werkelijk verantwoord maken.
Als mensen en AI samenwerken, zijn de resultaten vaak beter dan wat ze afzonderlijk zouden kunnen bereiken: AI zorgt voor snelheid en reikwijdte, terwijl mensen zorgen voor betekenis en morele richting.
Vertrouwen opbouwen in AI-beslissingen
Vertrouwen komt niet alleen van technologie. Het komt ook van de manier waarop mensen het gebruiken.
Organisaties die duidelijke rollen definiëren, toezichthoudende stappen documenteren en teams trainen om AI-resultaten in twijfel te trekken, zullen zowel aan de regelgeving voldoen als het vertrouwen van het publiek winnen.
Dit is ook de uitdaging waar grote techbedrijven voor staan. Ze kunnen ervoor kiezen om de rol van menselijke waarden, betrouwbare bronnen en compliancemaatregelen te beperken om de winst op korte termijn te maximaliseren en zo de aandeelhouderswaarde te verhogen. Maar die aanpak riskeert AI-systemen te creëren die mensen in de toekomst mogelijk niet meer vertrouwen.
Het alternatief is om verantwoordelijkheid te nemen en deze waarden en verplichtingen te integreren in het innovatieproces. Zo bouwen we AI die niet alleen krachtig is, maar ook echt betrouwbaar en op de lange termijn een betekenisvol verschil kan maken.
Laatste gedachte
AI kan ons werk sneller, slimmer en nauwkeuriger maken. Maar het mag ons nooit passief maken.
De toekomst is aan organisaties die weten wanneer ze moeten automatiseren en wanneer ze menselijk moeten blijven.
Bij SimplyComplaiWij helpen organisaties bij het ontwerpen van verantwoorde AI-processen die innovatie en controle in evenwicht brengen. We vertalen wettelijke en ethische vereisten naar praktische stappen, zodat uw teams AI veilig, vol vertrouwen en met integriteit kunnen gebruiken.
Wil je AI gebruiken zonder de kopzorgen over compliance?
Met SimplyComplai kan je complexe regels omzetten in duidelijke stappen, zodat jouw team veilig kan innoveren en compliant blijft.
📚 Wil je meer weten? Lees onze laatste artikelen of bekijk onze FAQ-sectie.
💡 Heb je specifieke vragen over AI-naleving? Neem contact met ons op.
NL 
EN